Wyniki grantu badawczego PFRON zrealizowanego w Zakładzie Adaptowanej Aktywności Fizycznej AWF w Poznaniu:
Zespół badawczy w składzie prof. dr hab. Tomasz Tasiemski, dr Piotr Urbański, mgr inż. David Feder, prof. AWF dr hab. Agata Wiza oraz dr Agata Korcz, zrealizowali projekt badawczy pt. Profil kompetencyjny instruktora Aktywnej Rehabilitacji– standaryzacja oferty rehabilitacyjnej Fundacji Aktywnej Rehabilitacji dla osób po urazie rdzenia kręgowego (Grant PFRON nr BEA/000076/BF/D). Projekt dotyczył oceny kadry instruktorów Fundacji Aktywnej Rehabilitacji (FAR)– osób po urazie rdzenia kręgowego (URK), którzy realizują program rehabilitacji środowiskowej dla podopiecznych po URK w formie obozów Aktywnej Rehabilitacji (AR).
Głównym celem projektu było określenie profilu instruktora AR pod względem kompetencji praktycznych, merytorycznych i społecznych (identyfikacja mocnych i słabych stron), tj. odpowiedź na pytanie: jakimi umiejętnościami samoobsługowo-lokomocyjnymi (kompetencje praktyczne), wiedzą fachową w zakresie skutków i powikłań po URK oraz jakim przygotowaniem metodycznym do poprawnego prowadzenia zajęć ruchowych (indywidualnych i grupowych) na obozach AR dysponuje kadra instruktorska FAR (kompetencje merytoryczne i społeczne). Wyniki badań początkowych (dwóch testów wiedzy merytorycznej i kwestionariusza kompetencji interpersonalnych) posłużyły do przygotowania i przeprowadzenia trzech warsztatów podnoszących kwalifikacje instruktorów AR. Każdy warsztat obejmował 10 godzin szkoleniowych i 3 godziny podsumowania.
W projekcie wzięło udział 94 instruktorów AR (82,5% kadry zarejestrowanej w bazie FAR), którzy uczestniczyli w cyklu 39 godzin warsztatów w formie online. Wszystkie zajęcia rejestrowano na platformie MS Teams, aby uczestnicy projektu mogli je odtworzyć w dogodnym dla siebie czasie (zwłaszcza Ci, którzy z różnych powodów opuścili jakiś dzień szkoleniowy). Po zakończonych warsztatach wszyscy instruktorzy AR otrzymali certyfikaty uczestnictwa w projekcie z wyszczególnieniem, które zajęcia zaliczyli w kontakcie z wykładowcą, a które w ramach samokształcenia. Cykl przeprowadzonych szkoleń w formie prezentacji Power Point został później przekazany instruktorom AR, aby mogli z niego korzystać w przyszłości podczas krajowych obozów AR (standaryzacja oferty rehabilitacyjnej FAR).
Badania umiejętności samoobsługowo-lokomocyjnych 94 instruktorów AR przeprowadzono w trakcie 16 obozów AR zorganizowanych przez FAR w 2025 roku i porównano z wynikami uzyskanymi przez 103 uczestników obozów AR w trakcie 16 obozów AR zorganizowanych w 2023 roku. W projekcie wykorzystano narzędzia badawcze oceniające stopień samodzielności w codziennych czynnościach życiowych i mobilności wózkiem inwalidzkim, ujęte w protokole badań efektywności programów AR pn. Inter-PEER (ang. International Project for the Evaluation of Active Rehabilitation).
Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że polscy instruktorzy AR (osoby po URK), prowadzący praktyczne szkolenia podczas obozów AR, reprezentują wysoki poziom samodzielności funkcjonalnej. Ich poziom samodzielności w codziennych czynnościach życiowych i mobilności wózkiem inwalidzkim jest znacznie wyższy, niż u podopiecznych po URK, którzy uczestniczą w obozach AR. Wyniki te sugerują, że udział w jednym 10-dniowym obozie AR może być niewystarczający dla wielu podopiecznych po URK, aby osiągnąć poziom funkcjonalny obserwowany u doświadczonych instruktorów AR. Polscy instruktorzy AR różnią się od podopiecznych po URK kilkoma umiejętnościami samoobsługi i lokomocji, które współwystępują u tej grupy. Osoby po URK uczestniczące w obozach AR powinny przejść dodatkowe szkolenia z zakresu takich czynności dnia codziennego, jak przemieszczanie się między wózkiem a samochodem czy radzenie sobie z neurogennym pęcherzem moczowym. Powinny też uczestniczyć w dodatkowych treningach z zaawansowanych umiejętności przemieszczania się z pomocą wózka inwalidzkiego, takich jak utrzymywanie balansu (równowagi na tylnych kołach) oraz pokonywania wysokich krawężników, aby zbliżyć się do poziomu sprawności samoobsługowo-lokomocyjnej prezentowanej przez instruktorów AR.
W efekcie przeprowadzonych badań sformułowano rekomendacje dla FAR w zakresie ujednolicenia tematyki wykładów na krajowych obozach AR oraz modyfikacji programu szkolenia przyszłych instruktorów AR. Kolejnym etapem projektu będzie wdrożenie zaproponowanych zmian przez FAR oraz przygotowanie publikacji naukowej w oparciu o uzyskane wyniki projektu.